Για τα πράγματα

Ο σχεδιασμός πραγμάτων, αποτελεί μια σπουδαία ασχολία της σύγχρονης σκέψης.

Διαβάζοντας (εκ της όψεώς τους) τα κριτήρια για τον σχεδιασμό των πραγμάτων που κυκλοφορούν, γενικά είναι:

• να έχουν λόγο να καταναλώνονται δηλαδή να είναι στη "μόδα" (τον σωστό τρόπο με τον οποίο γίνονται -τώρα- τα πράγματα)
• να κάνουν κάτι που τα παλαιότερα-αντίστοιχα πράγματα δεν το κάνανε
• να είναι ελκυστικά
• ευπαρουσίαστα
• ενδεχομένως "σέξι"
• Καλό θα ήταν να είναι πολύ-πολύ φτηνά, ή πολύ-πολύ ακριβά
• Βέβαιο είναι ότι πρέπει -κάπως- να τεκμηριώνουν την ύπαρξή τους επειδή "θα τα πουλήσουμε"

Πολλές φορές όμως αναρωτιέμαι αν αυτά είναι τα σωστά κριτήρια για να σχεδιάσεις ένα πράγμα.

Κάθε πράγμα είναι σπουδαίο γιατί θα ζήσει με τον κάτοχό του.

Άρα, (το ίδιο το πράγμα-δηλαδή ο σχεδιαστής του), οφείλει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις σύμφωνα με τις οποίες, το πράγμα:

• να είναι όμορφο
• να αντέχει στο χρόνο
• να είναι απλό και εύχρηστο
• να είναι φιλικό προς το περιβάλλον κατά την κατασκευή του και τον κύκλο ζωής του
• να μπορεί να συντηρηθεί με ευχέρεια

Και αν τα κάνει όλα αυτά, δεν θα γίνει εύκολα σκουπίδι.

Μόνο που, όχι μόνο η διαχείριση των απορριμμάτων, αλλά η οικονομία στην σκέψη, την ζωή και της ουσιαστικές επιθυμίες είναι ζητούμενο. Όχι?

Αυτοκίνητα

Στα καινούργια αυτοκίνητα, ποτέ τίποτα δεν χαλάει αλλά πάντα κάτι κάνει τίκι-τίκι-τίκι.

Αντίθετα, τα παλιά αυτοκίνητα φτιάχνονται. Αν κάποια στιγμή, κάτι κάνει τίκι-τίκι, θα το φτιάξουμε. Και φτιάχνεται.

Έτσι, τα παλιά αυτοκίνητα δεν γίνονται εύκολα σκουπίδια γιατί τα βοηθάει ο ίδιος ο σχεδιασμός τους. Αν θα το πετάξεις, θα το επιλέξεις. Αντίθετα, τα "καινούργια" αυτοκίνητα σε "οδηγούν" για να τα πετάξεις αφού κάθε "καινούργιο" πράγμα έχει ημερομηνία λήξεως -για να- το πετάξουμε (και να αγοράσουμε καινούργιο).

Για 8 χρόνια κυκλοφόρησα το Willys Μ151 (βλ. σχετικό τεύχος) και οι λόγοι που το έδωσα ήταν γιατί "έτρωγε" αμείλικτα και είχα κουραστεί.

Αλλά μήπως αντί να "μασκαρεύουμε" και να "εκσυγχρονίσουμε" αυτό το υπέροχο αυτοκίνητο, το μόνο που θέλει είναι έναν καλό-απλό κινητήρα που να καίει λίγα καύσιμα (και ενδεχομένως λίγο καλύτερο σχεδιασμό στην μετάδοση της κίνησης)?

Ηλεκτρονικά

Μας έχουν φέρει δώρο ένα ραδιόφωνο Tivoli. Υπέροχο!

Έχει τρία κουμπιά. On-off, ένταση ήχου και επιλογή σταθμού.

Έχουμε και ένα στερεοφωνικό.

Αν όμως θελήσω να ανοίξω το στερεοφωνικό, το πιθανότερο είναι ότι θα δω τηλεόραση γιατί πάντα μπερδεύω το ποιο τηλεκοντρόλ πάει-που.

Αν παρ-ελπίδα καταφέρω και το ανοίξω θα δυσκολευτώ πολύ να βρω ποιο κουμπί, από τα -ένα σορό- κουμπιά ρυθμίζει την ένταση του ήχου και ποιό άλλο επιλέγει τους σταθμούς.

Και είμαι βέβαιος πως το Tivoli δεν θα πεταχτεί ποτέ. Όχι μόνο γιατί μας το έκανε δώρο αγαπημένος φίλος, αλλά γιατί αυτή είναι η φύση του σχεδιασμού του.

Αντίθετα, έχω την βεβαιότητα ότι, κάποια στιγμή, το στερεοφωνικό θα το "αλλάξουμε" δηλαδή θα πεταχτεί.

Γιατί αυτό που θέλω από το αυτοκίνητο και το στερεοφωνικό είναι να κάνουν την δουλειά για την οποία είναι φτιαγμένα. Απλά και όμορφα.

Ποσώς με ενδιαφέρει αν θα πατήσω ένα κουμπί να σηκωθεί το παράθυρο μόνο του. Με ενδιαφέρει όμως να μην χαλάσει, αν χαλάσει να το επισκευάσω, να είναι απλό εύχρηστο και λειτουργικό. Να ζήσω μαζί του.

Τόσο δύσκολα είναι αυτά?

Υ.Γ.
Εξαιρετικά βιβλία, σχετικά με το θέμα, που αξίζει να διαβάσει κανείς:
Perec G., Σκέψη/Ταξινόμηση, μτφ. Λίζυ Τσιριμώκου, Εκδ. Άγρα, Αθήνα 2005
Perec G., Τα πράγματα, μτφ. Δέσποινα Ψάλλη, εκδ. Χατζηνικολή, Αθήνα 1987

Ο Perec για την μόδα (αποσπάσματα)

«… Μόδα: τμήμα ευμετάβολο και ιδιόρρυθμο των ηθών, το οποίο ασκεί την εξουσία του στα κοσμήματα, στα ρούχα, στην επίπλωση, στην εμφάνιση κ.λ.π. Η σημασία της λέξης είναι κατά κυριολεξίαν ο τρόπος, δηλαδή ο τρόπος που είναι ο κατεξοχήν καλός και δεν πρέπει να εκλογικεύεται περεταίρω. Παρά ταύτα, η μόδα, φευγαλέα συνήθεια, πηγάζει από τις εμπνεύσεις ενός γούστου, συχνά φαύλου, που επιζητά να ικανοποιήσει τη ματαιοδοξία και να ποικίλει τις απολαύσεις των ισχυρών, των πλούσιων και των αργόσχολων · άγνωστη σχεδόν στις κατώτερες τάξεις, τροφοδοτεί παρά ταύτα πλήθος ακαταπόνητων εργατών.»

«… Όμως, με κίνδυνο να κατηγορηθώ για αριστοκρατισμό, επιμένω και αναρωτιέμαι γιατί τόσοι και τόσοι επιδεικνύουν με περηφάνια τσάντες που φέρνουν το μονόγραμμα του κατασκευαστή τους. Να αποδίδουμε σημασία στο μαρκάρισμα των αρχικών μας πάνω στα αντικείμενα που τα αγαπάμε ιδιαιτέρως (πουκάμισα, βαλίτσες, πετσετοθήκες, κ.λ.π.), γιατί όχι, αλλά τα αρχικά του προμηθευτή; Πραγματικά αυτό είναι κάτι που με υπερβαίνει.»

«… Η μόδα μιλά για καπρίτσιο, αυθορμητισμό, φαντασία, έμπνευση και επιπολαιότητα. Αλλά αυτά είναι ψεύδη: η μόδα είναι εξ ολοκλήρου με την μεριά της βίας · βία της συμβατικότητας, της ένταξης σε μοντέλα, βία της κοινωνικής συναίνεσης και της περιφρόνησης που υποκρύπτει.»

«… Όλα τα φαινόμενα της μόδας συγκλίνουν προς μια στοιχειώδη διαπίστωση: η μόδα δεν παράγει μήτε αντικείμενα μήτε γεγονότα, αλλά απλώς και μόνο σημεία: σημεία αναφοράς με τα οποία συνδέεται μια συλλογικότητα. Το μόνο ερώτημα λοιπόν είναι το εξής: γιατί χρειαζόμαστε αυτά τα σημεία; Ή αν θέλετε, δεν μπορούμε να τα αναζητήσουμε αλλού;»

(βλ. Perec G., Σκέψη/Ταξινόμηση, μτφ. Λίζυ Τσιριμώκου, Εκδ. Άγρα, Αθήνα 2005)

O Perec για τα πράγματα

"Αμέτρητα είναι τα ευεργετήματα που μας έφερε ο πολιτισμός, ανυπολόγιστο το παραγωγικό δυναμικό του πλούτου όλων των τάξεων, που προέρχεται από τις εφευρέσεις και τις ανακαλύψεις της επιστήμης.

Ασύλληπτες οι θαυμάσιες δημιουργίες του ανθρώπινου γένους, προκειμένου να κάνει τον άνθρωπο πιο ευτυχισμένο, πιο ελεύθερο και πιο τέλειο.

Δίχως ταίρι οι κρυστάλλινες και γόνιμες πηγές της νέας ζωής που παραμένει ακόμα κλειστή για τα διψασμένα χείλη των ανθρώπων που ακολουθούν με τα αρπακτικά και κτηνώδη έργα τους. "

Μάλκομ ΛΟΟΥΡΥ

"Και ακόμη πιο ύστερα, βρίσκονταν αυτοί οι ίδιοι σ' αυτόν το μικρό γκρίζο δρόμο, περιστοιχισμένο από πλατάνια. Ήταν αυτοί η μικρή τρεμουλιαστή τελίτσα πάνω στο μακρύ, μαύρο δρόμο. Ήταν σαν ένα μικρό νησάκι πενίας πάνω στη μεγάλη θάλασσα της αφθονίας. Κοίταζαν γύρω τους, τους μεγάλους κίτρινους αγρούς, με τους μικρούς κόκκινους λεκέδες απ' τις παπαρούνες. Ένιωθαν συντετριμμένοι. "

George Perec

Από το βιβλίο του George Perec "ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ"
Perec G., Τα πράγματα, μτφ. Δέσποινα Ψάλλη, εκδ. Χατζηνικολή, Αθήνα 1987

Ημερολόγιο έργου

Παράθυρα στο δρόμο και βιολιστής στη στέγη.

Αποτυχημένα αφεντικά

Ανάλογα με την θέση του, ο κάθε άνθρωπος, διεκδικεί το «ευ ζην» (με τα χρήματά του) στα μέτρα του.

Γενικά, υπάρχουν δύο κατηγορίες ανθρώπων.

Αυτοί που συγκεντρώνουν - κυκλοφορούν το χρήμα και έχουν την ευχέρεια (και το ταλέντο) να «παίξουν» μ' αυτό. Αυτοί είναι τα αφεντικά.

Υπάρχουν και οι άλλοι που δουλεύουν για ένα μεροκάματο (που μπορεί να είναι 50-500-5000 ευρώ). Δεν έχει σημασία το ποσό. Αυτοί που δουλεύουν για ένα μεροκάματο είναι οι εργάτες.

Ως εργάτης θεωρώ ότι τα αφεντικά είναι χρήσιμα. Πρέπει να τιμάμε το μεροκάματο που δουλεύουμε γι αυτά, διαφορετικά δεν θα το είχαμε. Και αν δεν μας αρέσει, αν είμαστε «μάγκες», ας γίνουμε εμείς αφεντικά.

Αλλά αυτό θέλει ταλέντο και ιδιαίτερες δεξιότητες. Γι αυτό τελικά αγωνιζόμαστε για το μεροκάματο.

Η μικρή μου εμπειρία, μου έχει δείξει ότι δύο είναι τα είδη των αφεντικών που πρέπει να αποφεύγονται.

Οι φίλοι

Ο φίλος-αφεντικό, έχει την αίσθηση ότι δουλεύεις γι αυτόν επειδή είσαστε φίλοι. Δεν έχεις τίποτα καλύτερο να κάνεις την μέρα σου, την βρίσκεις με την δουλειά και επειδή είσαστε φίλοι θα δουλέψεις όσο χρειαστεί.

Παράλληλα θα σου δώσει λεφτά όποτε θέλει, γιατί -αφού είσαστε φίλοι- είναι παράλογο να του ζητήσεις λεφτά (που ποτέ δεν έχει γι αυτό και πάει φτηνά ταξίδια στο εξωτερικό, κυκλοφορεί με φτηνά ταξί και τρώει σε φτηνά κυριλέ εστιατόρια). Κακόμοιρο αφεντικό…

Παράλληλα, επειδή είσαστε φίλοι πάλι, εσύ τα βλέπεις όλα αυτά και στεναχωριέσαι που ο φίλος σου σε έχει γραμμένο στα π-άρια του.

Τελικά, έχω καταλήξει ότι για να δουλέψεις με αφεντικό-φίλο σου, πρέπει:

• Να μην έχεις τίποτα καλύτερο να κάνεις
• Να μην έχεις γυναίκα, γκόμενα ή σχέση
• Να έχεις αρκετά λεφτά από την άλλη σου δουλειά, για να μπορείς να ζεις
• Να έχεις άφθονο χρόνο να σπαταλήσεις
• Να φοβάσαι ότι μετά από λίγο καιρό, αυτός ο άνθρωπος δεν θα είναι φίλος

Τα «αριστερά» αφεντικά

Αυτός που έχει κάνει «θητεία» στην «αριστερά», έχει «δουλέψει» «τσάμπα» για να σώσει τον Κόσμο. Ποτέ του δεν έχει δουλέψει ουσιαστικά (κάποιο σχήμα, καμία αφισοκόλληση, καμιά συνέλευση) και πάντα είχε να την βγάλει (με τον ένα ή τον άλλο τρόπο). Έτσι δεν γνωρίζει τι σημαίνει δουλειά και μεροκάματο (μολονότι θεωρητικά έχει αγωνιστεί πολύ γι αυτά).

Κάποια στιγμή αποφασίζει ότι θέλει να βγάλει λεφτά για να σώσει τον εαυτό του.

Στην διαδικασία αυτή μπερδεύει τον Κόσμο με τον εαυτό του και θεωρεί αυτονόητο ότι εσύ (αριστερών πεποιθήσεων) οφείλεις να «αγωνιστείς» τσάμπα (τα λεφτά δεν έχουν σημασία στον αγώνα) για να σώσεις ένα μέρος του Κόσμου δηλαδή τον ίδιο.

Πολύ περιεκτικότερα το είχα διαβάσει σε έναν τοίχο παλαιότερα: «Το αριστερό μου αφεντικό - πατίνι μ’ έχει κάνει - κι όλο μου λέει πως γι αυτό - φταίν’ οι αμερικάνοι».

Υ.Γ
Υποθέτω ότι θα υπάρχουν και άλλα είδη αφεντικών που πρέπει να αποφεύγονται. Για την ώρα επεξεργάζομαι τσεκαρισμένες αποτυχίες.