Trade-Off Between Entropy and Gini Index in Income Distribution

 Πρόσφατα δημοσιεύθηκε η εργασία μας "Trade-Off Between Entropy and Gini Index in Income Distribution" https://www.mdpi.com/1099-4300/28/1/35, η οποία συσχετίζει τον δείκτη ανισότητας Gini με την εντροπία, χαρτογραφώντας τις τιμές τους.

Τι μπορεί να σημαίνει αυτό?

• Από τη μία, η οικονομική προσέγγιση (η οποία βλέπει τους ανθρώπους ως νούμερα) δεν είναι απαραίτητο ότι αποτυπώνει την κοινωνική πραγματικότητα
• Από την άλλη, οι οικονομικές ανισότητες ήταν αυτές που θεμελίωσαν την πολιτική σκέψη την σύγχρονη εποχή και τελικά αυτές που οδήγησαν στις μεγάλες ανατροπές ξεκινώντας από την Γαλλική Επανάσταση

Στην εργασία αυτή, διαπιστώσαμε ότι ο δείκτης ανισότητας Gini είναι η δεύτερη Κ-ροπή και είδαμε ότι ο ίδιος δείκτης Gini μπορεί να δώσει διαφορετικές τιμές της εντροπίας. Με τα ιστορικά δεδομένα που αναλύσαμε εκεί που είχαμε μεγάλες χρονοσειρές (όπως για παράδειγμα στην Αργεντινή και την Βουλγαρία) είδαμε ότι οι εμπειρικές τιμές που προέκυπταν με μειωμένη εντροπία, συνέπιπταν με περιόδους αναταραχής, πραξικοπημάτων και κοινωνικής αστάθειας.

Από τα εμπειρικά δεδομένα που αναλύσαμε, είδαμε ότι, οι πολιτικές που θα εφαρμοστούν, καθορίζουν τον δείκτη της ανισότητας αλλά τελικά η μορφή της κατανομής επηρεάζει την ευστάθειά της (όπως για παράδειγμα η ανισότητα στην Ινδία όπου έχει την δυναμική να έχει μέγιστη εντροπία, αλλά η διαμόρφωσή της σε κάστες την ακυρώνει).

Ένα εντυπωσιακό εύρημα στην ανάλυση που κάναμε για το 2022, σε χώρες με πληθυσμό μεγαλύτερο των 50 εκ., είναι ότι η Κίνα βρίσκεται στην μεγαλύτερη εγγύτητα στον πόλο της μέγιστης εντροπίας από κάθε άλλη χώρα (άρα είναι η περισσότερο ευσταθής).

Η ανάλυση των συστημάτων που εξετάσαμε διαπιστώνει ένα παράδοξο: Η ΕΕ βρίσκεται στην περιοχή της ευστάθειας ενώ την περίοδο που εξετάσαμε (2022), οι κεντρικοί της πυλώνες, η Γαλλία και η Γερμανία, μοιάζει να έχουν περάσει σε μια περίοδο αστάθειας.

Μπορεί όμως κανείς να φανταστεί μια ΕΕ χωρίς την Γαλλία ή την Γερμανία? Πως είναι δυνατόν η μεγάλη εικόνα να μοιάζει ευσταθής ενώ αυτοί που έχουν το μεγαλύτερο ειδικό βάρος μέσα σε αυτήν να μην είναι?

Τούτων δοθέντων, εκτός από τις χώρες, θα είχε ενδιαφέρον να μελετήσει κανείς την ευστάθεια σε μικρότερες κλίμακες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ευστάθεια του συστήματος που αποτελούν μέρος του.

Έτσι, ενώ εμείς επεξεργαστήκαμε την μεγάλη εικόνα που μας έδειξε το πως συμπεριφέρεται αυτό το εργαλείο, η αξιολόγηση αυτή θα μπορούσε να γίνει σε όλες τις κλίμακες που μας ενδιαφέρει η ευστάθεια των κατανομών τους.

Μια τέτοια για παράδειγμα, μπορεί να είναι μια εταιρεία, ή ένας οργανισμός. Αν για παράδειγμα, δεν είναι σωστά κατανεμημένη η διαστρωμάτωση των μισθών, αν δηλαδή πάρουμε μια ακραία περίπτωση όπου ένα αφεντικό παίρνει πολλά λεφτά και οι υπάλληλοι παίρνουν όλοι το ίδιο-λίγα, αυτό θα οδηγήσει σε μια κατάσταση μειωμένης εντροπίας και θα δημιουργήσει μια δυναμική κατάρρευσης.

Άρα το μέτρο που παρουσιάσαμε στην εργασία αυτή, δεν είναι μόνο ένα μέτρο που μακροσκοπικά μπορεί να μας δώσει μια ερμηνεία της ιστορίας του κόσμου ή τα αποτελέσματα της πολιτικής πρακτικής διαφόρων χωρών, αλλά ένα σύνθετο μέτρο που, εφαρμόζοντάς το σε διάφορες κλίμακες, μπορεί να μας αξιολογήσει τα επιμέρους συστήματα που συνθέτουν το κοινωνικό οικοδόμημα, όχι μόνο στο μέτρο της κοινωνικής δυναμικής, αλλά την ευρύτερη ευστάθεια της ανάπτυξης και της ευημερίας.

11th Nishan World Civilization Forum

Σε ελεύθερη μετάφραση, περίληψη της ομιλίας που έκανα στο 11th Nishan World Civilization Forum την προηγούμενη βδομάδα στην Κίνα. 

Σήμερα, τίθεται ένα κρίσιμο ερώτημα: Πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά που σχετίζονται με το νερό για να αντιμετωπίσουμε τις παγκόσμιες προκλήσεις που εξαρτώνται από το νερό; Η πρόσφατη δημοσίευσή μας, «Επιτίθενται οι πλημμύρες στις πόλεις ή οι πόλεις εισβάλλουν στις πλημμυρικές πεδιάδες;», που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα, πραγματεύεται αυτό το ερώτημα. 

Κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα, η ραγδαία αστικοποίηση αναδιαμόρφωσε τα τοπία, συχνά εισβάλλοντας μέσα στις πλημμυρικές πεδιάδες. Η επέκταση αυτή, καθοδηγούμενη από την οικονομική ανάπτυξη, αγνόησε πολλές φορές το “genius loci” — μια λατινική έκφραση που περιγράφει: το πνεύμα του τόπου. Οι αρχαίες κοινότητες, με οδηγό τη συλλογική σοφία, απέφευγαν να χτίζουν σε περιοχές ευπαθείς σε πλημμύρες. Αξιοσημείωτο είναι ότι στην αρχαία ελληνική γραμματεία δεν καταγράφονται θάνατοι από πλημμύρες. Αυτό δείχνει ότι οι πρόγονοί μας κατανοούσαν τους κινδύνους των πλημμυρικών πεδιάδων — μια σοφία που συχνά παραμελείτε σήμερα. 

Η κουλτούρα του νερού — οι παραδόσεις, οι ιστορίες και η συλλογική μνήμη μιας κοινότητας — διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των προκλήσεών του. Ενισχύει την ανθεκτικότητα του σχεδιασμού, καθώς μας συνδέει με το πνεύμα ενός τόπου. Ωστόσο, οι επιταχυνόμενοι ρυθμοί της ανάπτυξης, ιδιαίτερα στη Δύση, παραλείψανε αυτή την πολιτιστική σοφία. Πολύ συχνά αποδίδουμε τις ζημιές από πλημμύρες στην «κλιματική αλλαγή» ή την «κλιματική κρίση» — μια βολική κυρίαρχη αφήγηση που αποπροσανατολίζει την συλλογική σκέψη από την ευθύνη των μηχανικών και των υπεύθυνων χάραξης πολιτικής, οι οποίοι θα έπρεπε να σέβονται τα χαρακτηριστικά ενός τόπου. Κι όμως, το κλίμα πάντα άλλαζε και πάντα θα αλλάζει. Η μεγαλοφυΐα της ανθρωπότητας έγκειται στην ικανότητά της να προσαρμόζεται σε μεταβαλλόμενα κλίματα. 

Στον σημερινό κόσμο, βασιζόμαστε συχνά σε βάσεις δεδομένων, και αυτές με τη σειρά τους καθορίζουν την πορεία της έρευνάς μας. Χρησιμοποιούμε τα εργαλεία που έχουμε στα χέρια μας για να πούμε: «Με αυτά τα δεδομένα, μπορώ να απαντήσω σε αυτά τα ερωτήματα». Ωστόσο, πολλά από τα ερωτήματα που προκύπτουν δεν αποτυπώνονται στις βάσεις δεδομένων που έχουμε, και αντί να σκεφτούμε δημιουργικά για να βρούμε απαντήσεις, τείνουμε να αγνοούμε τα ίδια τα ερωτήματα. 

Γι’ αυτό πρέπει να προσεγγίσουμε τις προκλήσεις δημιουργικά: – να δημιουργήσουμε βάσεις δεδομένων που να ενσωματώνουν το πνεύμα του τόπου και την εμπειρία της ζωής των κατοίκων, – να επαληθεύσουμε την αξιοπιστία των προφορικών αφηγήσεων και παραδόσεων, – και να σχεδιάσουμε στρατηγικές ανάπτυξης που αντλούν τόσο από τις πολιτισμικές γνώσεις αλλά και από τις τρέχουσες συνθήκες διαβίωσης, ώστε να διαμορφώσουμε ένα μέλλον για ανθεκτικές κοινωνίες. 

Για αυτόν τον λόγο, δεν πρέπει μόνο να κοιτάμε μπροστά, αλλά να εκπαιδεύσουμε μηχανικούς με ισχυρές κοινωνικές δεξιότητες — ανθρώπους που μπορούν να ακούν, να διαβάζουν και να μελετούν το πνεύμα ενός τόπου· που να μπορούν να επικοινωνούν με όλα τα μέλη μιας κοινότητας και όχι μόνο με τους «ειδικούς»· που να μπορούν να αφουγκράζονται τις ανησυχίες και τα ερωτήματα των ανθρώπων· και που να μπορούν να αξιοποιούν τις τοπικές αφηγήσεις, τις παραδόσεις και τις προφορικές ιστορίες ώστε να καθοδηγούν την έρευνα με τρόπο που να προσφέρει ουσιαστικές απαντήσεις σε πραγματικά προβλήματα. 

Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς και να μην κρύβουμε τις ευθύνες μας πίσω από βολικά αφηγήματα που εύκολα δικαιολογούν την ανικανότητά μας, θα πρέπει να μάθουμε να διαβάζουμε τους τόπους σε πολλαπλά εννοιολογικά επίπεδα. 

Μόνο τότε μπορούμε να θέσουμε τα θεμέλια για ανθεκτικές κοινωνικές δομές, με προοπτική ευημερίας.

Δικαιολογίες

 Αν οι ελίτ στις σύγχρονες κοινωνίες δεν είναι σε θέση να βρουν τρόπους για να προωθήσουν την ανάπτυξη και να διασφαλίσουν την ευημερία των κοινωνιών (αυξάνοντας την εντροπία), ενδέχεται να καταφύγουν σε εναλλακτικές μεθόδους, με τον πόλεμο να αποτελεί μια εξαιρετικά πιθανή δικαιολογία της αποτυχίας τους. 

Ο περιορισμός των διαθέσιμων πόρων που μειώνει την εντροπία σε μια κατανομή τύπου Pareto όπως η σημερινή, θέτει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού σε υπαρξιακό κίνδυνο. 

Ως εκ τούτου, οι ελίτ ενδέχεται να προτιμήσουν να στείλουν τους πληβείους στον πόλεμο, αντί να αντιμετωπίσουν κοινωνικές αναταραχές που θα μπορούσαν να απειλήσουν τη θέση τους.

Μεταφρασμένο απόσπασμα από τα "Συμπεράσματα" της εργασίας μου που δημοσιεύθηκε στις 3.4.2025 με τίτλο: Εντροπία και πόλεμος https://www.lidsen.com/journals/rpse/rpse-01-02-007

Στην εικόνα, παρουσιάζεται η οπτικοποίηση της παγκόσμιας σημερινής κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Στο αριστερό διάγραμμα, με κόκκινη κουκκίδα, σημειώνεται η ελίτ (1%).

Είναι οι ανεμογεννήτριες τόσο μάταιες, όσο τα διάσημα Moai των νησιών του Πάσχα?

Με τη ραγδαία πρόοδο της τεχνολογίας στην εποχή μας, είναι δύσκολο να θεωρήσουμε το σημερινό σύστημα ως «απομονωμένο» με μια μαλθουσιανή οπτική, όπως την περίπτωση του Νησιού του Πάσχα, καθώς η ανθρώπινη πρόοδος οδηγεί στη συνεχή ανακάλυψη νέων πόρων (π.χ., η αύξηση των αποθεμάτων πετρελαίου) και οι σύγχρονες κοινωνίες είναι πολύ πιο αποτελεσματικές στη διαχείρισή τους (π.χ., βελτιώσεις στην αποδοτικότητα χρήσης γης για την παραγωγή τροφίμων). Στο πλαίσιο αυτό, είναι δεδομένο ότι οι κατάλληλες τεχνολογικές προσαρμογές θα αξιοποιηθούν από τους ικανότερους ή από τις νέες ελίτ που θα αναδυθούν για να δημιουργήσουν νέες κοινωνικές ισορροπίες.

Αυτό γίνεται εμφανές μέσα από τις «πράσινες πολιτικές» που εφαρμόζονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ταχεία τεχνολογική προσαρμογή στις πράσινες τεχνολογίες και η ενεργειακή εξάρτηση από ανανεώσιμες πηγές, οι οποίες δεν έχουν ακόμη επιλύσει κρίσιμα τεχνολογικά ζητήματα, όπως η στοχαστική φύση της παραγωγής ενέργειας και της ενεργειακής αποθήκευσης, αύξησαν το ενεργειακό κόστος της ΕΕ. Παρόλα αυτά, η ΕΕ θεώρησε ότι μέσω των «πράσινων πολιτικών» θα εφάρμοζε το New Green Deal. Η προσέγγιση αυτή, φαινομενικά ενίσχυσε την κυκλοφορία του χρήματος στην ευρωπαϊκή αγορά με την κατανάλωση νέων (πράσινων) προϊόντων, παρά τις ανησυχίες ότι αυτές οι πολιτικές θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη μακροπρόθεσμη κοινωνική ευημερία. Το γεγονός ότι αυτές οι τεχνολογίες ήταν ανώριμες μετέτρεψε την Ευρώπη από πρωτοπόρο σε ουραγό και όμηρο αυτών που προσέγγισαν τις πράσινες τεχνολογίες με σύνεση.

Η παραπάνω πολιτικές μου προκαλούν έναν παραλληλισμό με την κατάρρευση της κοινωνίας στο Νησί του Πάσχα λόγω της δημιουργίας των Moai, των διάσημων άχρηστων μνημείων που απορρόφησαν όλους τους πόρους για κάποιον ασαφή και μάταιο ανταγωνισμό μεταξύ των κατοίκων, με τις μάλλον μάταιες και μνημειώδεις κατασκευές των ανεμογεννητριών.

Μεταφρασμένο απόσπασμα από την εργασία μου που δημοσιεύθηκε στις 3.4.2025 με τίτλο: Εντροπία και πόλεμος https://www.lidsen.com/journals/rpse/rpse-01-02-007

Για την κλιματική κρίση

 Ως νεοδιορισμένος πρεσβευτής των Ελλήνων επιστημόνων στο CLINTEL, μοιράζομαι την οπτική μου για την κλιματική κρίση. 

 Το CLINTEL δεν αρνείται την κλιματική αλλαγή. Αναγνωρίζει ότι το κλίμα πάντα άλλαζε και θα συνεχίσει να αλλάζει. Ωστόσο, αμφισβητεί την ιδέα της «κλιματικής κρίσης» και υποστηρίζει ότι οι τρέχουσες κλιματικές πολιτικές βασίζονται σε ανεπαρκή μοντέλα. 

Στις παρακάτω διαφάνειες, παρουσιάζω ορισμένα παραδείγματα: 

Η μεγαλύτερη καταγεγραμμένη χρονοσειρά από το ίδιο μετρητικό όργανο 

Η μεγαλύτερη καταγεγραμμένη χρονοσειρά ενός φυσικού φαινομένου από το ίδιο μετρητικό όργανο. είναι η ελάχιστη στάθμη του ποταμού Νείλου, από το 622 έως το 1470 μ.Χ. (επάνω αριστερά διάγραμμα στην διαφάνεια). Όταν αναδιατάσσουμε τυχαία αυτά τα δεδομένα 849 φορές (κάτω αριστερά διάγραμμα στην παρακάτω διαφάνεια), βλέπουμε ότι η φύση δεν αλλάζει τυχαία σαν ρίψη ζαριού—ακολουθεί μια δομημένη τυχαιότητα. Αυτό συμφωνεί με την αντίληψη που υπήρχε από την αρχαιότητα, όπως φαίνεται από τις αναφορές στην Παλαιά Διαθήκη για κύκλους ξηρασίας και αφθονίας (οι επτά παχιές και οι επτά ισχνές αγελάδες).

Πλημμυρικά γεγονότα στην ιστορία 

Ένα ιστορικό κτίριο στη Γερμανία φέρει σημάδια πλημμυρών από διάφορους αιώνες. Η μεγαλύτερη καταγεγραμμένη πλημμύρα σημειώθηκε το 1372, ενώ οι σύγχρονες πλημμύρες, που συχνά παρουσιάζονται ως ακραίες, είναι σχετικά μικρότερες. 

Η μεγαλύτερη κλιματική χρονοσειρά της Ελλάδας 

Η μεγαλύτερη κλιματική χρονοσειρά της σύγχρονης Ελλάδα προέρχεται από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, λόφος Νυμφών (161 έτη). Αξιοσημείωτο είναι ότι η μέγιστη ημερήσια βροχόπτωση καταγράφηκε το έτος 1900, ενώ η ελάχιστη ημερήσια βροχόπτωση σημειώθηκε το 1986.

Μεταβαλλόμενες Κλιματικές Αφηγήσεις 

Η έρευνα του Καθ. Δημήτρη Κουτσογιάννη υποστηρίζει ότι το κυρίαρχο αφήγημα για το κλίμα καθοδηγείται περισσότερο από την πολιτική παρά από την επιστήμη. Για να το αναδείξει, αναφέρεται σε εξώφυλλα του περιοδικού TIME. Στη δεκαετία του 1970, ο συναγερμός αφορούσε επεισόδια έντονου ψύχους· ενώ μετά τη δεκαετία του 1980 είχε μετατοπιστεί στην παγκόσμια θέρμανση. Υποστηρίζει ότι αυτό που είχε πραγματικά σημασία, ήταν η δημιουργία "κρίσης". 

Το βίωμα στο χρόνο ως εμπειρία 

Η διαφάνεια παρουσιάζει τις θερμοκρασίας (ανά 10 λεπτά) από τον μετεωρολογικό σταθμό Ζωγράφου:

• Ένα ποντίκι (διάρκεια ζωής: 3 χρόνια) αντιλαμβάνεται τις ημερήσιες και εποχικές αλλαγές. 
• Μία μύγα (διάρκεια ζωής: 10 ημέρες, γεννημένη στις αρχές του καλοκαιριού) αντιλαμβάνεται τις θερμοκρασιακές μεταβολές μέρας-νύχτας και μια αυξητική τάση της θερμοκρασίας. 
• Μια μαγιόμυγα (διάρκεια ζωής: 20 ώρες) αντιλαμβάνεται μια συνεχή αυξητική τάση της θερμοκρασίας και για λίγες ώρες μια συνεχή μείωση. 

Αυτό εγείρει το ερώτημα: Τι πραγματικά κατανοούμε από τα κλιματικά δεδομένα; 

Με την ευφυΐα μας, πάντα προσαρμοζόμασταν σε κάθε κλιματική αλλαγή. Οι άνθρωποι κατάφεραν να επιβιώσουν τόσο στις πολικές περιοχές όσο και στις καυτές ερήμους. 

Η ευημερία μας ήταν πάντα απόδειξη της ικανότητάς μας να καινοτομούμε.

Υ.Γ. 

Σχετικά διαβάσματα: https://elephants.gr/ και https://klimath.substack.com/